Zielone zamówienia publiczne

Data dodania: 2026-03-24

System zamówień publicznych w Polsce przestaje pełnić już rolę wyłącznie funkcji zaopatrywania administracji w niezbędne dobra i usługi. Współczesny wzór rynku zamówień publicznych zakłada, że siła nabywcza powinna być również lewarem dla zmian, również tych na rzecz zrównoważonego rozwoju.

Zielone zamówienia publiczne to szczególny rodzaj zamówień, w którym instytucje publiczne kupują towary, usługi i roboty budowlane o znacznie mniejszym wpływie na środowisko w trakcie całego cyklu życia w porównaniu do ich standardowych odpowiedników.

Stosowanie zielonych zamówień publicznych umożliwia łatwiejszą realizację idei zrównoważonego rozwoju, która przynosi wiele korzyści. W obszarze ekologii pozwala na redukcję emisji CO2, oszczędność wody i energii oraz ograniczanie zanieczyszczeń i ilości odpadów, wspierając równocześnie gospodarkę obiegu zamkniętego, ochronę bioróżnorodności i dobrostan zwierząt. Z perspektywy ekonomicznej oznacza to długoterminową optymalizację wydatków, szczególnie gdy ocenę ofert oparto na kalkulacji kosztów cyklu życia produktu. Dodatkowo ma to ogromny wpływ na rynek – popyt ze strony państwa mobilizuje wykonawców do inwestowania w ekologiczne innowacje, co w efekcie upowszechnia zielone technologie i czyni je łatwiej dostępnymi dla wszystkich.

Całkowita wartość zielonych zamówień publicznych w 2023 roku wyniosła 11,9 mld zł i stanowiła 4,3% ogólnej wartości udzielonych zamówień publicznych. Choć kwota ta może wydawać się znacząca, to w ujęciu procentowym dobitnie pokazuje, że „zazielenienie” państwowych zakupów wciąż stanowi rynkową niszę.

Statystyka ta stanowi ważny punkt odniesienia na przyszłość. W obliczu unijnej polityki klimatycznej oraz rosnącej presji na transformację energetyczną gospodarki, ten niewielki udział w najbliższych latach powinien ulec drastycznemu zwiększeniu. Niemniej jednak, porównując dane z 2023 r. do tych z 2016 r. zauważyć można, że ogólna wartość zielonych zamówień publicznych wzrosła 11-krotnie (przy ponad 6-krotnym wzroście liczby zielonych zamówień publicznych).

Aby sprostać tym wyzwaniom i wdrażać zielone zamówienia publiczne w praktyce, instytucje zamawiające dysponują konkretnymi instrumentami prawnymi na różnych etapach postępowania. Wymogi proekologiczne mogą zostać określone już na poziomie opisu przedmiotu zamówienia, gdzie zamawiający stawia warunki. Kolejnym mechanizmem jest odpowiednie kształtowanie pozacenowych kryteriów oceny ofert – poprzez przyznawanie dodatkowych punktów wykonawcom oferującym wyższy standard ekologiczny. Niezwykle istotnym narzędziem jest również rachunek kosztów cyklu życia, który pozwala ocenić ofertę nie tylko przez pryzmat samej ceny zakupu, ale także prognozowanych kosztów zużycia mediów i przyszłej utylizacji.

Zastosowanie mechanizmów zielonych zamówień publicznych jest szczególnie widoczne w sektorach gospodarki generujących największy wpływ na środowisko. Przykładem jest transport publiczny, gdzie przetargi na wymianę wyeksploatowanego taboru miejskiego na autobusy zeroemisyjne (elektryczne lub wodorowe) stają się standardem stymulującym rozwój elektromobilności. Z kolei w branży budowlanej, zwłaszcza przy wznoszeniu czy termomodernizacji obiektów użyteczności publicznej, coraz częściej wymaga się stosowania materiałów o obniżonym śladzie węglowym, montażu paneli fotowoltaicznych oraz systemów odzysku wody deszczowej (tzw. niebieska infrastruktura). Aspekty środowiskowe skutecznie przenikają także do postępowań na usługi bieżące – w przetargach na sprzątanie premiuje się korzystanie z biodegradowalnych środków czystości, a w zamówieniach na usługi cateringowe stawia się twardy wymóg całkowitej eliminacji jednorazowych naczyń z tworzyw sztucznych.

Podsumowując, zielone zamówienia publiczne to dowód na to, że publiczny pieniądz może nie tylko kupować, ale i "wychowywać" rynek. Odejście od dyktatu najniższej ceny na rzecz bardziej znaczących kryteriów, np. odpowiedzialności ekologicznej to dziś już nie innowacyjna opcja, lecz cywilizacyjna konieczność wspierająca zrównoważony rozwój.

Źródła: